Σώμα και Ψυχή

Στην ορθόδοξη Πατερική θεολογία, ο άνθρωπος προβάλλει ως μια ενιαία ψυχοσωματική ολότητα. Ο άγιος Γρηγόριος ο θεολόγος λέει γι’ αυτό: «Ὁ ἄνθρωπος ζῶόν ἐστι ὁρατόν τε καί ἀόρατον, θνητόν τε καί ἀθάνατον». Ο άνθρωπος είναι ύπαρξη ορατή, γιατί έχει σώμα υλικό· είναι όμως συνάμα και ύπαρξη αόρατη διότι έχει ψυχή άυλη και αόρατη. Είναι θνητός, διότι έχει σώμα που φθείρεται και πεθαίνει· είναι όμως συνάμα και αθάνατος, διότι έχει ψυχή που ζει αιώνια.

Υπό αυτή την έννοια ενώνει στο πρόσωπό του δύο κόσμους, τον υλικό και τον άυλο. Ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων μιλώντας για το σώμα σημειώνει: «Τό σῶμά ἐστιν ἐργαλεῖον καί στολή τῆς ψυχῆς». Η ψυχή πάλι, κατά τη θεολογία του αγίου Μακαρίου του Αιγυπτίου «κτῖσμά ἐστι νοερόν καί ὠραῖον, μέγα καί θαυμαστόν καί διά τήν παράβασιν τοῦ πρώτου ἀνθρώπου, εἰσῆλθεν ἐν αὐτῇ ἡ πονηρία τῶν σκοτεινῶν παθῶν».

Στην ορθοδοξία τονίζεται πως ο αγιασμός και η θέωση αφορούν και τα δύο αυτά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης. Επισημαίνει γι’ αυτό ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Τό σῶμα συνθεοῦται τῇ ψυχῇ κατά τήν ἀναλογοῦσαν αὐτῷ μέθεξιν τῆς θεότητος». Δηλαδή, μαζί με την ψυχή θεώνεται και το σώμα των Αγίων, ανάλογα με τον βαθμό της κάθαρσής του από τα πάθη. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο και τα λείψανα των αγίων διατηρούνται άφθαρτα και ευωδιάζουν, διότι ενοικεί σ’ αυτά η θεία χάρις. Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός αναφέρει γι’ αυτό: «Ὁ Χριστός τά τῶν ἁγίων λείψανα παρέσχεν ἡμῖν πηγάς σωτηρίας τάς εὐεργεσίας πηγάζοντα». Δηλαδή, ο Χριστός οικονόμησε να έχουμε την ευλογία των αγίων λειψάνων που ευεργετούν με τα θαύματά τους τους πιστούς ανθρώπους.

Στη θεολογία του Άγιου Θεοδώρου του Σαββαΐτου, τονίζεται η πλήρης συνεργασία σώματος και ψυχής που υπήρχε προπτωτικά και αφορούσε τη θέωση του όλου ανθρώπου. Ο Άγιος Θεόδωρος υποστηρίζει πως το σώμα, διά των αισθήσεων, επικοινωνούσε με τον κτιστό υλικό κόσμο και δι’ αυτού ανήγετο προς τον Θεό. Η ψυχή πάλι κοινωνούσε με τον πνευματικό κόσμο και δι’ αυτού επίσης ανήγετο προς τον Θεό. Η διακοπή αυτής της συνεργασίας γίνεται με το προπατορικό αμάρτημα, που κατά τη θεολογία του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς δεν ήταν τίποτα άλλο πάρα «η προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει θεός χωρίς Θεό και εναντίον του Θεού». Έκτοτε μπαίνει στη ζωή του ανθρώπου ο οντολογικός δυϊσμός· η διάσταση, δηλαδή, ψυχής και σώματος που θέλει τη ψυχή να έλκεται προς τα πάνω, ενώ το σώμα προς τα κάτω. Μέσο υπέρβασης του οντολογικού δυϊσμού αποτελεί η άσκηση. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος στα «Ασκητικά» του τη χαρακτηρίζει μητέρα του αγιασμού.

Εξάλλου, ο Άγιος Πέτρος ο Δαμασκηνός, μεγάλος φιλοκαλικός πατέρας της Ανατολής, μιλώντας για την αξία και τη χρησιμότητα του σώματος και του νου, που κατά τη θεολογία των Πατέρων είναι ο οφθαλμός της ψυχής, υπογραμμίζει: «Δώσε στο σώμα την ανάλογη με την κράση του εργασία, για να μπορεί να συντηρηθεί, και στρέψε τον νου προς τον Θεό και στον αγώνα για την κάθαρση από τους εμπαθείς λογισμούς». Οι νηπτικοί Πατέρες, τονίζουν: «Αν θέλεις να είσαι σωστός ψυχικά και σωματικά, δώσε στο σώμα τροφές και σκεπάσματα, για να μπορεί να επιβιώσει· όσον δε αφορά την ψυχή, δώσε στο μεν λογιστικό την προσευχή και την κατά Θεόν μελέτη, στο θυμικό το μίσος προς τον διάβολο και την αγάπη προς τον πλησίον, στο δε επιθυμητικό την εγκράτεια».

Ο Μέγας Βασίλειος, δίνοντας τη διάσταση του πνευματικού ανθρώπου, εστιάζει στη σχέση του με τη σάρκα και τις επιθυμίες της και τη στενή σύνδεση με το Άγιο Πνεύμα. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πνευματικός είναι ο άνθρωπος εκείνος που δεν σύρεται από τις παράλογες επιθυμίες της σάρκας, που τον κατεβάζουν στο επίπεδο των ζώων, αλλά καθοδηγείται από το Άγιο Πνεύμα και έχει μια ανώτερη πνευματική θέαση της ζωής και του κόσμου».

Τέλος, για τους Πατέρες της Ορθοδοξίας ο αγιασμός του ανθρώπινου προσώπου επιτυγχάνεται με την ένωσή του, σωματικώς και πνευματικώς, με τον Τριαδικό Θεό, που τον καθιστά μια ενιαία ψυχοσωματική ενότητα, κατά χάριν θεόν. Σημειώνει γι’ αυτό ο Άγιος Συμεών ο νέος Θεολόγος: «Ὁ ἄνθρωπος ἑνοῦται τῷ Θεῷ σωματικῶς καί πνευματικῶς καί τῇ οὐσιωδῶς ἑνώσει γίνεται κατά χάριν τρισυπόστατος, εἷς θέσει Θεός».

Σάββας Αλεξάνδρου, Διευθυντής Γραφείου Ορθοδόξου Ομολογίας, Ιερά Μητροπόλη Λεμεσού

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s