Εγωισμός, η τραγωδία του ανθρώπινου προσώπου

Οι θεοφόροι Πατέρες υποστηρίζουν πως το προπατορικό αμάρτημα δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο εγωισμός. Ο Άγιος Συμεών ο νέος Θεολόγος υποστηρίζει συγκεκριμένα πως το αμάρτημα αυτό εκφράστηκε ως τάση αυτόνομης ισοθεΐας και συνάμα ως αδυναμία συγγνώμης, στοιχεία που συνθέτουν την έννοια του εγωισμού.

Ο εγωισμός, λοιπόν, αποτελεί την αιτία της τραγωδίας του ανθρώπινου προσώπου. Η τραγωδία αυτή συμφαίνεται με την έννοια της αμαρτίας. Τι είναι αμαρτία; Κατά τους Πατέρες είναι το ξαστόχημα του ανθρώπου αναφορικά με την επίτευξη της ευτυχίας. Ο άνθρωπος εγωιστικά πιστεύει πως θα βρει την ευτυχία, όχι με την τήρηση των εντολών του Θεού, αλλά με την παραβίασή τους. Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης πιστεύει πως «ο εγωισμός ξιπάζεται να δημιουργήσει τον δικό του κόσμο μακριά από τον Θεό και την εν ταπεινώσει τήρηση των εντολών Του».

Ο εγωισμός, λοιπόν, είναι η ουσία του κακού και της πτώσης, όχι μόνον των ανθρώπων, αλλά και του διαβόλου.  Θα σημειώσει περί αυτού ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «οι δαίμονες φύσει κακοί· αλλ᾿ εκ παραχρήσεως των φυσικών δυνάμεων κακοί γεγόνασι». Δηλαδή, ο δαίμονας ξέπεσε εξαιτίας του εγωισμού του.

Ο Χριστός με τη σάρκωσή Του αντιπαραβάλλει στον εγωϊσμό την αρετή της ταπεινώσεως. Ο Μέγας Βασίλειος θεωρεί πως το γεγονός της σαρκώσεως αποτελεί το δυνατότερο και σπουδαιότερο μάθημα ταπεινώσεως. Επισημαίνει χαρακτηριστικά: «ο δημιουργός Θεός γίνεται βρέφος, γεννιέται μέσα σε μια σπηλιά, τοποθετείται σε μια ταΐστρα των ζώων, στη συνέχεια μεγαλώνει στο σπίτι ενός μαραγκού, του Ιωσήφ, και μιας φτωχής μητέρας. Διδάσκεται και ακούει πράγματα που δεν έχει ανάγκη να ακούσει, αφού, ως Λόγος του Πατρός και ταυτόχρονα  ενυπόστατος σοφία Του, είναι παντογνώστης».

Ο Χριστός όντας Θεός αληθινός είναι πηγή των αρετών και ιδίως πηγή της αρετής της ταπεινώσεως. Ο άγιος Διονύσιος ο εν Ολύμπω υποστηρίζει πως «ο Χριστός αναμένει από εμάς να επαναλάβουμε στη ζωή μας τα χαρακτηριστικά της θεανδρικής προσωπικότητάς Του και ιδίως την ταπείνωσή Του».

Είναι τραγικό το γεγονός πως ο σύγχρονος άνθρωπος έχοντας αποσείσει από τη ζωή του τον Χριστό απέσεισε και την ταπείνωση, και δυστυχώς βιώνει τον εγωισμό με αρνητικές συνέπειες, σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του. Έτσι, παραδείγματος χάριν, στο επίπεδο των διακρατικών σχέσεων, όπου υπάρχει ο εγωισμός που γεννά τον εθνικισμό και σοβινισμό, δημιουργούνται πολεμικές συγκρούσεις.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης χαρακτηρίζει τον πόλεμο ως τη μεγαλύτερη αμαρτία και τον πολεμοχαρή άνθρωπο ως τον μεγαλύτερο αμαρτωλό, ακριβώς γιατί βιώνει το πνεύμα του εγωισμού και της οίησης. Εξάλλου, η αποξένωση και το αίσθημα μοναξιάς που νιώθει ο σύγχρονος άνθρωπος, όπως αποτυπώθηκε και στο έργο του Άλμπερτ Καμύ «Ο ξένος», δεν είναι τίποτα άλλο παρά συνέπεια της βίωσης του εγωισμού. Ο εγωιστής άνθρωπος δεν μπορεί να επικοινωνήσει με τον συνάνθρωπό του, γιατί δεν μπορεί να βγει από το «εγώ» του. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος εύστοχα παρατηρεί: «ο μη έχων ταπείνωσιν ου συνιεί». Ο άνθρωπος που δεν έχει ταπείνωση ζει στον δικό του κόσμο, δεν κατανοεί τον άλλο, δεν μπορεί να βρεθεί στη θέση του και για αυτό τον αφήνει αδιάφορο ο ξένος πόνος και η δυστυχία.

Άλλος χώρος στον οποίο η παρουσία του εγωισμού λειτουργεί αρνητικά είναι οπωσδήποτε και ο χώρος της οικογένειας. Ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος αναφέρει: «από τη στιγμή που ένας άνθρωπος εγωιστικά σκεπτόμενος θεωρεί πως είναι τέλειος, τότε πιστεύει πως και ο άλλος δίπλα του ασφαλώς δεν είναι σωστός». Στην προκείμενη περίπτωση ο άλλος είναι ο σύζυγος ή η σύζυγος. Κατά την αντίληψή του, τα οποιαδήποτε προβλήματα στη σχέση του με τον άλλο μέσα στον γάμο του, δεν οφείλονται στον ίδιο. Κάτω από αυτό το πρίσμα πρέπει να δούμε και την κρίση που υφίσταται ο θεσμός της οικογένειας . Ο άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης συνήθιζε να λέει: «παλιά οι άνθρωποι είχαν ταπείνωση, για αυτό και οι άντρες ανέχονταν σκληρές γυναίκες και οι γυναίκες ανέχονταν σκληρούς άντρες». Σήμερα δεν ανέχεται κανένας κανένα, για αυτό και υπάρχουν τόσα διαζύγια.

Τέλος, άλλος χώρος που δυστυχώς επηρεάζεται από τον εγωισμό είναι και ο εργασιακός. Εδώ ο εγωισμός κινείται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο είναι η συμπεριφορά του προϊσταμένου προς τον υφιστάμενό του. Όταν απουσιάζει η ταπείνωση, ισχύει αυτό που καταγράφει ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης: «επειδή δεν έχουμε ταπείνωση, πρώτα πρώτα βασανίζουμε τους εαυτούς μας και ύστερα τους άλλους γύρω μας». Το δεύτερο επίπεδο είναι η εκμετάλλευση που έχει να κάνει με την πλεονεξία, που είναι γέννημα του εγωισμού. Ο πλεονέκτης εργοδότης κυριολεκτικά εκμεταλλεύεται τον εργαζόμενο, τον οποίο θεωρεί ως μέσο εύκολου και γρήγορου πλουτισμού. Έτσι, στο όνομα της πλεονεξίας και του συμφέροντος των εργοδοτών, μπορεί να έχουμε απαράδεκτα ωράρια εργασίας ή απαράδεκτα χαμηλούς μισθούς ή ακόμα και παραβίαση των εργασιακών συμβάσεων.

Θα λέγαμε, λοιπόν, εν κατακλείδι πως ο εγωισμός επηρεάζει αρνητικά της ποιότητα ζωής του ανθρώπου σε όλες τις εκφάνσεις του και τελικά τον μεταβάλλει από πρόσωπο σε άτομο.

Σάββας Αλέξανδρου, Διευθυντής Γραφείου Ορθοδόξου Ομολογίας, Ιερά Μητρόπολη Λεμεσού

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s